Trang chủ arrow Bài viết arrow Bệnh án chữa chứng đậu hiểm do huyết nhiệt độc thịnh khí hư
Bệnh án chữa chứng đậu hiểm do huyết nhiệt độc thịnh khí hư
10/01/2018
 Một người thuyền chài (tên là Thuộc), có con gái 13 tuổi, mùa Hạ năm Kỷ mão mắc chứng đậu mùa. Lúc mới phát nóng, vì ngoại cảm nặng, nhứ đầu đau mình, không có mồ hôi, sợ lạnh nóng dữ, mũi ngạt tiếng nặng, ho, phiền khát, mê man nói nhảm, đại tiện táo kết, tiểu tiên đỏ sẻn, người đó đến mờì tôi chữa. Lúc đầu tôi cũng không đề phòng là phát đậu, thấy đứa bé sức vóc đen gầy, trong huyết dược thêm vị biểu dược để phát tán, tuy ra mồ hôi mà nóng không lui, lại dùng thanh giải để cho hơi lợi một chút, nóng cũng không bớt, liền dùng thuốc mạnh thủy để chế hỏa, dù chưa được bớt nhiều, nhưng tinh thần hơi tỉnh, phiền khát khỏi dần, hết thuốc bệnh lại như cũ, lúc đó đã nóng tới 6 ngày, tôi rất là ngờ lại thân đến xem thì thấy tai, xương cùng ngón tay giữa đều lạnh, mạch trầm sác. Vả lại mạch chứng đậu từ lúc phát nóng đến khi cương mủ, cần phải phù đại, không nên trầm tế, đây là vì huyết nóng độc thịnh quá, tôi dùng thang Thăng ma Cát căn, gia những vị thanh huyết giải độc như Tử thảo, Hồng hoa, Ngưu bàng, Xuyên khung để thanh nhiệt thác độc ra ngoài, tuy thấy nóng mà không vội dùng thuốc hàn lương, sợ lạnh làm độc không ra được. Đến tối tôi lại tới xem, lúc soi đèn thấy đậu mọc lờ mờ trong da, khắp mình vần đỏ, lúc đó lại thêm chứng trong bụng trướng đau, đánh rắm rất thối, biết là trong có phân tích lại và độc cũng tắc lại, dùng phương thuốc trước, gia Đại hoàng sao rượu để lợi hạ một chút. Sáng sớm hôm sau tôi lại tới xem, thấy trên trán có đám đỏ như son, hai gồ má, dưới cằm dầy như trứng tầm, ở ngực ở lưng hơi rõ quả đậu, tay chân dầy chi chít như đầu kim, nhai nuốt thì trong cổ họng vương vướng như có vật gì mà hơi đau. Mình còn nóng rát như lửa, mặt đã hơi sưng, tôi thấy các ác chứng rất nhiều, ví đem nhân lực chữa được cũng vất vả hàng tuần.

 Vả lúc đó đương chính mùa Hạ, tôi không chịu nổi phiền, lại đứa trẻ đó là con nhà thuyền chài nghèo quá, ở trên một chiếc thuyền con mui thủng ván nát, mùi tanh thối nồng nã không thể chịu được, gió đưa xông mũi, nôn nao buồn mửa, tôi bảo người đó rằng: "Chứng đậu của cháu rất nguy hiểm, tôi không chữa được, bác nên tìm thầy khác, họa cứu được chăng?". Rồi tôi về. Đến tối thấy hai vợ chồng người đó mang lại giầu cau với 5 quan tiền, xụp lạy và nói: "Không may cháu bị chứng quá nặng, cảnh nhà nghèo ngặt, không lấy gì mời thầy khác được, xin ông thương tình, cứu cho cháu sống, rồi sau xin cho cháu làm tôi đòi để đền ơn sâu nghĩa nặng. Hôm nay bán được cái chài, sửa chút lễ mọn để tỏ lòng thành, không dám nói gì đến trả tiền thuốc". Tôi nói: "Tôi không phải vì bác nghèo mà không chữa, chỉ vì sức không chịu được nóng lực, lễ vật này nên mang về để làm lễ mời thầy khác". Người đó thấy tôi ráo riết cự tuyệt, liền nói: "Từ trước đến nay, sống chết vẫn trông cậy ở tay ông, nếu ông không hạ cố chữa cho, nhà quá túng thiếu thế này, đâu dám mời thầy thuốc khác. Đành chịu đợi chết trên bãi cát thôi!". Vợ chồng ứa nước mắt vái chào rồi đi, trước cảnh tượng đó tôi cảm động vô cùng, nghĩ rằng thầy thuốc đời nay chỉ là thầy thuốc của kẻ giầu sang, không thầy thuốc của kẻ nghèo hèn, nếu thấy kẻ rách rưới đã không muốn đếm xỉa thì khi nào họ còn chưa tốn thuốc cứu chữa, để mong sự báo đáp vu vơ? Vả lại làm thuốc là nhân thuật, chỉ nghĩ sao cứu sống được người, nếu ta mất chút thời giờ mà người được sống trọn đời thì tuy mất mà cũng là được, huống lại nhà kia đương tìm cái sống ở trong chỗ chết mà trông cậy ở thầy thuốc, thầy thuốc lại dễ làm khó bỏ, thì làm thuốc làm gì?.

 Tôi liền sai gia đồng gọi người kia lại mà  bảo rằng: "Không phải tôi khinh bác nghèo mà không giúp đỡ, chỉ vì sức không chịu nổi khó nhọc, trước bác còn có ăn có mặc, tôi không chữa thì có thầy khác chữa, nhưng nay bác nghèo ngặt quá, tất họ không chữa cho đâu, cho nên tôi phải cố chữa, nhưng bệnh cháu mười phần chết tám, nay tôi không tiếc thuốc men, không nề vất vả, may ra muôn phần có kéo lại được một cũng là nhờ âm đức của nhà bác, số tiền bác đem đến hãy cầm về mua gạo củi".

 Tôi đốt đuốc đến xem, thì lúc đó đứa bé trong bụng lại trướng đầy hơn, không cho sờ tay, tôi cho là nhiệt cũng tắc ở bên trong, trường vị táo bón, nếu không mau sơ thông cả biểu và lý, thì Âm Dương không sao thông đạt khoan khoái không đẩy được độc tà, rồi dùng bài Quế chi Đại hoàng thang, gia những vị thăng khí thác độc cho uống, được lợi hạ một chút thì trướng đau đều khỏi, không dám dùng hết tễ, nhưng họng hầu là cửa ngõ của thủy cốc, là then khóa của toàn thân, không thể chậm được, liền dùng bài Sưu độc tiên gia những vị Cam thảo, Cát cánh, Ngưu bàng, Huyền sâm, Kinh giới, quả nhiên 2 tễ thì chứng vương vướng như vật rắn ở cổ khỏi hết, chỉ còn hơi đau thôi. Bốn ngày sau nốt đậu mới mọc đều, những chỗ giữa trán hai gồ má dầy chi chít không hở chỗ nào, giống như bưng đầu trùm gáy, không nói cũng biết, chân tay lại dầy hơn, không rõ địa giới, chỉ có ngực lưng hơi thưa tuy có mọc lên thành mụn mà đầu phảng sắc tía, may mà sờ tay vào còn chuyển sắc trắng. Tôi nghĩ nếu ta không dự phòng thanh nhiệt giải độc nhất là chú ý tống độc ra, thì đến nỗi độc sẽ phục lại, mà tiết thành ra hắc hãm (đen lại) tử hãm (tím lại) liền dùng bài Hoàng liên giải độc thang, xen lẫn những vị Xuyên khung, Đương quy, Liên kiều, Cát cánh, Sơn tra, Huyền sâm, Đan bì, Hồng hoa, Xích thược, gạo nếp (Hoàng cầm, Thạch cao, Tử thảo, búp măng, sâu dâu, Xuyên sơn giáp, Linh dương, tùy chứng lựa dùng hàng ngày thay đổi cho uống, đậu dần dần mọc lên, khí đã đầy ở đầu mụn, huyết đã phụ ở chân mụn, sắc tía dần đổi ra sắc đỏ nhạt, dưới ánh đèn lấp lánh, coi có thần sắc, nhưng vì huyết khô độc cũng tắc, trường vị táo bón nên tễ nào cũng dùng Đại hoàng cho thanh lợi một chút, thì nóng bớt thần thanh, không cho uống như thế thì lại có trạng thái lìm lịm không biết gì, đến ngày thứ 7, thế nóng lui dần, độc đã dần dần hóa thành mủ, đến ngày thứ 8 mủ đã hơi vàng, tôi mới dám cho uống thuốc bổ khí như Bảo nguyên thang, gia vị Lộc nhung để tuấn bổ, thêm gạo nếp, gai bồ kết, sữa người, gia ít Nhục quế để đuổi độc ra ngoài, lại chiếu cố đến phần huyết, dùng thuốc lương bổ để phòng gãi dập ra. Lúc này đậu thấy mùi rất thối, tôi mừng cho là khí độc đã ra hết, đến ngày thứ 10, bỗng dưng rét run như chứng sốt rét, thổ 2 lần, lại đi tả, đến trưa đậu chuyển ra thế áp đảo trắng xám, tôi biết rằng đem khí huyết có hạn mà chống với thế độc vô cùng, còn giữ được, đưa đi được, để cho tà không dùng dằng ở trong, mà tụ ở mụn làm thành mủ, thì đến nay cái sức ẩn áp đã hao hết rồi. Vả trong sách cho là huyết nóng khí hư mà vội vàng bổ, thì giúp tà làm hại. Bệnh này sau khi thấy rõ mụn tôi mới dùng thuốc thanh lương, khi làm mủ thấy hơi hàn mới dám dùng ôn bổ, bởi vì nếu không thanh thì sinh ra hãm đen hãm tím, nếu  không bổ thì không thể sinh ra mủ được, nay lại sinh ra rét run đi tả, tục nói sau khi đậu quay quả thường hay có chứng này, nhưng đây không phải thế, vì bao nhiêu khí huyết, dốc ra để tống độc hết rồi, năm tạng trống rỗng, trong không tự chủ trì được, nên sinh ra như vậy, ví như đánh nhau luôn năm này qua năm khác, tuy trở lại hòa bình, mà kho tàng hết sạch, tôi lại phải kíp bổ, dùng những vị Đinh hương, Nhục quế, Can khương, Phụ tử để ôn bổ thì quả nhiên khỏi ngay, các nơi khô vẩy nhưng đến ngày thứ 16, riêng ở trên mặt không lóc vẩy, tôi cho là mặt là nơi các dương kinh tụ họp, khi đậu mọc lẫn ở bộ vị dương, lại có triệu chứng sắp sưng, thì rõ là dương khí kém, đến khi đóng vẩy, lại riêng ở phần dương không lóc, thì thực là dương kém sức rồi. Tôi chuyên dùng thang Bổ trung gia Xuyên khung giảm Hoàng kỳ, đại tễ sắc đặc cho uống, đến ngày thứ 23 mới lóc ra cả da, như cái mặt nạ, rất là ghê sợ.

 Tôi chữa bệnh đậu này ngày đêm, không dám bỏ vắng, khi sinh ra tặc đậu, đinh ít đậu thì phải tự tay khêu ngay, mỗi khi tới xem thì phảo cởi hết quần áo, để ở trên bờ, trần mình mà vào, lấy bông nút mũi, nín hơi như là chài lặn ở trong nước, một mực xem rồi ra ngay suốt mình mồ hôi nhễ nhại, về nhà lại phải xông tắm rồi mới ăn uống được. Không những thế, phàm gạo củi dầu đèn, thiếu đâu giúp đó, tính ra từ khi phát nóng đến lúc khỏi hẳn, trước sau một tháng bốn ngày, khoản chi phí của tôi không hết 5 quan tiền, mà làm cho người ta được sống, toàn thân không bị hư hỏng chỗ nào! Vương Ứng Chấn nói: "Nhà làm thuốc có công tạo hóa" thực đúng như thế này chăng?

Các bài mới:

Các bài đã đăng:

 
< Trước   Tiếp >